A MULLER NO
CANCIOEIRO GALEGO / Xaquín Lourenzo Fernández
1932
Nós, Pubricacións Galegas e Imprenta. Hortas, 20. Santiago
Nós, Pubricacións Galegas e Imprenta. Hortas, 20. Santiago
17 p ; 27 Cm.
O texto publicouse previamente no boletín Nós, nos números 98, 99 e 100, entre febreiro e abril de
1932.
O exemplar utilizado para facer esta recensión presenta a
particularidade de ser un orixinal de imprenta dos usados por Casal para confeccionar
a tirada posterior, que Xaquín Lorenzo entregou ao profesor Antonio Mendes Correia (2), tal e como consta
na dedicatoria manuscrita:
Seminario de Estudos
Galegos
Santiago
Ao Proff. A. A. Mendes
Correia
coa ademiración do
Autor
Sant. Yago, 29-11-32
Lorenzo expresa neste traballo a intención de establecer as
características da muller galega na cultura popular, a partir das cantigas de
gabanza e as de crítica e despeito.
Para recadar os textos, o autor escolma outros
cancioneiros, algúns deles inéditos, ordenados entre outros por Pérez
Ballesteros, Bouza-Brey, Cotarelo Valledor, López Cuevillas, Antón Fraguas,
Lois Tobío e Xurxo Lorenzo.
 |
| Revista Nós, números 98, 99 e 100 |
Entre as cantigas que gaban o amor polas mulleres
atopamos exemplos coma estes:
Pasei o mar de Ferrol ◊ ferrolana por te ver; ◊
pasei o mar de Ferrol ◊ a pique de me perder.
Penitencia rigurosa ◊ me deron por querer ben; ◊ si querer ben é pecado ◊ non se
salvará ninguén.
C-unha codia de pan
quente, ◊ unha sardiña salgada ◊
e un abrazo dunha nena ◊ pasa un home unha somana.
Claro que este amor non sempre é desinteresado.
O carballo que é
pequeno ◊ tamén fai pequena sombra; ◊
a rapaza que é bonita ◊ pequena dote lle abonda.
Tamén as mulleres manifestan as súas preferencias no
cancioneiro popular.
O zapato quere a
media, ◊ a media quere o zapato; ◊ a meniña que é bonita ◊ tamén
quer o mozo goapo.
Non te fíes de muller,
◊ anque son muller o digo: ◊ a muller engana ô home ◊ que
seña máis entendido.
Unha chea de cantigas rexouban os defectos das mulleres.
Todol-os ánxeles teñen
◊ un anaco de muller; ◊ o demo tamén foi ánxel, ◊ que
coidado che hai que tér!
Alabado sea Dios, ◊ que xa veu a barateza: ◊ os
homes á catro pesos, ◊ as mulleres á peseta (tamén
hai unha variación: os homes á catro cartos ◊
as mulleres á peseta).
Moitas cantigas gaban as mozas louras e roxas e outras
tantas rexeitan as morenas.
Paxariño millarengo ◊ que estás na punta do toxo, ◊ toma, lévalle esta carta ◊ âs nenas do pelo roxo.
Moreniña, moreniña, ◊ vaite lavar ô cachón, ◊ que
por moito que te laves ◊ es morena de nazón.
Anque che son moreniña
◊ eche do polvo da eira; ◊ verasme para o domingo ◊ como
rosa na roseira.
Claro que non todo son críticas.
Quedache de vir âs
nove ◊ viñeches âs nove e media: ◊ ti non sabes que é pecado ◊ engañar a unha morena.
Outro clásico das cantigas son os ollos das mulleres.
Solo por ver os teus
ollos: ◊ que a sede moita non era, ◊ fun â fonte á beber auga ◊ debaixo de unha pereira.
Ollos verdes son
celosos, ◊ os negros son
churrusqueiros, ◊ pero eu quero os azules ◊
que son mais namoradeiros.
O autor afirma que “Non son
partidarios os nosos mozos das delgadas. Ista coalidade, tan alaudada, n-outros
cancioeiros, atopa poucos partidarios no noso. En xeral, os mozos, sin gabar âs
que son grosas, búlranse das delgadas.”
Eres alta como un
pino, ◊ delgada como un chantón: ◊ quen te ha de querer a tí, ◊ demonio de lubión!
Tamén hai cantigas nas que as mozas alardean dos seus
amores.
Cinco xustillos teño ◊ de diferente color ◊
e cinco amores tamén ◊ para escollel-o millor.
Anque me vexas con
outro ◊ non te afrixas nin te asustes, ◊ que non hai Santo sin ter ◊ ô menos un par de luces.
Anque me vexas casada ◊ non me perdal-o cariño, ◊ que
podo quedar viuda ◊ e mais casarme contigo.
Claro que tamén os mozos pagan coa mesma moeda.
Teño un amor na
montaña ◊ teño un amor montañés; ◊
teño un amor na montaña, ◊ na ribeira teño tres.
A vaidade merece o escarnio do cancioneiro.
Si tua nai quere reis ◊ na baraxa tenche catro: ◊ rei
de ouros, rei de copas, ◊ rei de espadas,
rei de bastos.
O despeito é outro dos temas comúns nas cantigas.
Andivecheste alabando ◊ que eu te quería e te quero; ◊ tamén pódeste alabar ◊ que
te quixen e te deixo.
Candeleiro de tres
luces ◊ non derretal-o metal; ◊ si tí me tiveras lei ◊ eu
che sería leal.
Non me fales mal dos
homes ◊ que lle quero moito bén: ◊ salalos, salpementalos ◊ e
botálos na sartén.
Poucas cantigas fan referencia aos sogros.
Miña nai cando me reñe
◊ peta co pé no sobrado: ◊ ela dí que non quer xenro ◊ e eu xa llo teño buscado.
Tua nai, tua nai, ten
a sona ◊ de borracha, pelexa, porcona; ◊ e teu pai, e teu pai tamén tén ◊ de borracho, pelexo, tamén.
Pero si hai unha chea delas que falan da nai.
Miña nai como é moi
probe ◊ e non ten pan que me dare, ◊ éncheme a cara de bicos ◊ e
despois rompe a chorare.
A través destas cantigas, o autor establece o canon da
muller galega na tradición da cultura popular.
O que primeiro sai â
vista é a sua côr: a moza galega debe ser loira. Non é preciso que teña loiro o
cabelo: bástalle tel-o tipo. A cara, redonda e colorada, anque tamén pode tel-a
branca; os ollos, castaños ou cecais tamén azús. Non debe ser alta, antes ben,
prefírese baixa e non precisamente delgadas (...) A capacidade amatoria das
mozas galegas alarma incruso ôs mesmos galáns que valeiran o seu inxenio en
cantigas que critican ésto. Ô lado de ésto, vemos na nosa muller unha gran
constancia cando chega á querer firmemente e o seu amor é correspondido (...)
Vémol-a tamén como boa filla; anque âs vegadas pareza dar de lado ôs mandados
da nai, ésta é querida e respetada por ela. Ante o pai, non manifesta tanto
cariño, senon temor (...) Finalmente, como nai, vémol-a aparecer disposta á se
sacrificar pol-os fillos, sendo seu agarimo nos momentos difízles da vida.
(1) Fonte da imaxe de Xaquín Lorenzo: Academia
Galega
(2) António Augusto Esteves Mendes Correia.
(Porto, 1888 – Lisboa, 1960). Antropólogo, médico, profesor e político.
Ningún comentario:
Publicar un comentario